Dünyanın en kapsamlı ve gelişmiş otizm mobil platformu.

Uygulamadaki 11 ABA Modül Listesi

Ekran görüntüsünde gördüğünüz gibi Umut Rotası evde çocuğunuzla uygulayabileceğiniz 11 temel gelişim modülünü tek bir menüde sunar:

• 01 Göz Teması 3 seviye, her seviyede 7 örnek video ve yapay zekâ destekli alternatif öneriler İncele
  ×

  GÖZ TEMASI MODÜLÜ

  Bakmaya zorlamak değil, doğal sosyal yönelmeyi desteklemek

  Göz teması; yüz ifadesi, jestler, ses tonu, ortak dikkat ve karşılıklı iletişimle birlikte anlam kazanan sözsüz iletişim öğelerinden biridir. Otizmde göz temasının daha az, kısa süreli veya farklı biçimde kullanılması görülebilir; ancak bu özellik her çocukta aynı değildir ve tek başına tanı anlamına gelmez.

  Umut Rotası’nın hedefi çocuğun uzun süre gözlerin içine bakmasını istemek değildir. Modül; çocuğun rahatlığını gözeterek yüze kısa ve işlevsel biçimde yönelmesini, ilgi duyduğu bir şeyi yetişkinle paylaşmasını ve günlük etkileşimlerde bakışını doğal biçimde kullanmasını destekleyen örnekler sunar.

  

  3Kademeli seviye

  7Her seviyede örnek

  21Uygulamalı video

  SEVİYE 1

  Kısa sosyal yönelme

  En temel aşamada kısa ve kendiliğinden bakışlar hedeflenir. Sevilen oyuncaklar, resimli kitaplar ve yüz yüze oyunlar aracılığıyla çocuğun yüze yöneldiği doğal anlar fark edilir ve olumlu etkileşimle desteklenir.

  SEVİYE 2

  Etkileşim içinde kullanma

  Bakış yöneltme; istek bildirme, sıra alma ve sosyal oyun gibi anlamlı iletişim anlarına taşınır. Yardımlar çocuğun başarısına göre azaltılır ve bağımsız yönelme için yeterli bekleme süresi tanınır.

  SEVİYE 3

  Doğal yaşama genelleme

  Beceri; sohbet, hikâye, oyun ve günlük rutinlerde farklı kişiler ve ortamlara genellenir. Amaç kesintisiz bakış değil, iletişimi başlatan ve sürdüren doğal, işlevsel bakış geçişleridir.

  AI

  Çocuk örneği yapamadığında destek aynı yerde bitmez

  Aile “Yapamadı” seçeneğini işaretlediğinde yapay zekâ, çalışılan örneğin bağlamını dikkate alarak hedefi küçültme, ortamı sadeleştirme, çocuğun sevdiği bir etkinliği kullanma veya daha kolay bir başlangıç örneğine dönme gibi alternatifler sunar. Böylece aile, aynı komutu tekrar etmek yerine çocuğun mevcut becerisine daha uygun yeni bir yol deneyebilir.

  Yapay zekâ önerileri eğitsel destek niteliğindedir; çocuğu değerlendiren uzman tarafından hazırlanan bireysel eğitim programının yerine geçmez.

  EVDE UYGULAMA

  Videoyu izleyin, küçük bir hedef seçin, çocuğun tepkisine göre ilerleyin

  • Her video; hedefi, hazırlığı, uygulama adımlarını ve olumlu geri bildirimi somut bir aile örneği üzerinden gösterir.
  • En kolay örnekten başlanır; çocuk rahat ve başarılı oldukça bir sonraki aşamaya geçilir.
  • Çocuk huzursuz olduğunda çalışma durdurulur. Bakışı fiziksel olarak zorlamak veya uzun süreli göz teması istemek önerilmez.
  • Öğrenilen becerinin farklı kişilerde, oyunlarda ve günlük rutinlerde doğal biçimde kullanılmasına fırsat verilir.
• 02 İsme Tepki 3 seviye, her seviyede 7 örnek video ve yapay zekâ destekli alternatif öneriler İncele
  ×

  İSME TEPKİ MODÜLÜ

  İsmini duyduğunda çevresine yönelmek, iletişimin ilk köprülerinden biridir

  İsme tepki; çocuğun kendisine yöneltilen sosyal bir çağrıyı fark etmesi, dikkatini kısa süreliğine kişiye çevirmesi ve karşılıklı etkileşime hazır hâle gelmesiyle ilişkili erken bir sosyal yönelme becerisidir. İsmi söylendiğinde tepkinin gecikmesi veya sınırlı olması otizmde görülebilen özelliklerden biridir; ancak tek başına otizm tanısı anlamına gelmez.

  İşitme, o anda yapılan etkinliğe yoğunlaşma, yorgunluk, ortam gürültüsü ve dil gelişimi de tepkiyi etkileyebilir. Bu nedenle modülün hedefi ismi yüksek sesle veya art arda söyleterek çocuğu itaate zorlamak değil; adı bir kez, açık ve sakin biçimde sunup çocuğun doğal yönelmesini anlamlı ve olumlu bir etkileşimle desteklemektir.

  

  3Kademeli seviye

  7Her seviyede örnek

  21Uygulamalı video

  SEVİYE 1

  Yakından ve sakin ortamda yönelme

  En temel aşamada dikkat dağıtıcıların az olduğu bir ortamda, çocuğa yakın mesafeden adı bir kez söylenir. Başını çevirme, bakışını kısa süreli yöneltme veya yaptığı etkinliğe ara verme gibi ilk işlevsel tepkiler hemen sıcak bir sosyal karşılık ve sevilen etkinlikle desteklenir.

  SEVİYE 2

  Oyun ve rutinlerde bağımsız tepki

  Beceri oyun, kitap, yemek ve giyinme gibi günlük rutinlere taşınır. Mesafe ve kişinin konumu kontrollü biçimde değiştirilir; el hareketi veya görsel ipucu gibi yardımlar çocuğun başarısına göre azaltılarak yalnızca ismini duyduğunda bağımsız yönelmesi desteklenir.

  SEVİYE 3

  Farklı kişi ve ortamlara genelleme

  İsme tepki; farklı aile üyeleriyle, evin farklı bölümlerinde ve hafif dikkat dağıtıcıların bulunduğu doğal ortamlarda çalışılır. Amaç her çağrıda kesintisiz göz teması değil, çocuğun kendisine yöneltilen iletişimi fark edip işlevsel biçimde yönelmesidir.

  AI

  “Yapamadı” seçildiğinde aynı çağrıyı tekrarlamak yerine yeni bir yol önerilir

  Yapay zekâ; çalışılan örneği, ortamı ve çocuğun verdiği tepkiyi dikkate alarak mesafeyi azaltma, dikkat dağıtıcıları kaldırma, daha güçlü bir sevilen etkinlik seçme, bekleme süresini düzenleme veya hedefi yalnızca kısa bir baş yöneltmeye küçültme gibi uygulanabilir alternatifler sunar. Gerektiğinde işitme ve iletişimle ilgili gözlemlerin bir uzmanla paylaşılması hatırlatılır.

  Yapay zekâ önerileri eğitsel destek niteliğindedir; işitme değerlendirmesinin, gelişimsel değerlendirmenin veya bireysel uzman desteğinin yerine geçmez.

  EVDE UYGULAMA

  Adını bir kez söyleyin, bekleyin ve en küçük anlamlı yönelmeyi bile fark edin

  • Her video; hedefi, ortam hazırlığını, uygulama sırasını ve olumlu geri bildirimi somut bir aile örneği üzerinden gösterir.
  • Çocuğun adı sakin ve anlaşılır biçimde bir kez söylenir; yüksek sesle çağırmak veya adı hızla art arda tekrarlamak önerilmez.
  • Başını çevirme, bakışını yöneltme veya kısa süre duraklama gibi ilk tepkiler hemen sevilen oyun, övgü veya sıcak sosyal karşılıkla desteklenir.
  • Beceri yerleştikçe kişi, mesafe, etkinlik ve ortam yavaşça değiştirilir; zorluk aynı anda yalnızca küçük bir adım artırılır.
• 03 Eşleştirme 3 seviye, her seviyede 7 örnek video ve yapay zekâ destekli alternatif öneriler İncele
  ×

  EŞLEŞTİRME MODÜLÜ

  Aynı olanı bulmaktan anlamlı ilişkiler kurmaya uzanan kademeli öğrenme

  Eşleştirme; çocuğun nesneler, resimler, renkler ve kavramlar arasındaki benzerlikleri veya ilişkileri fark ederek uygun olanları bir araya getirmesidir. Görsel ayırt etme, dikkatini ilgili özelliğe yöneltme, kategori oluşturma, alıcı dil ve günlük problem çözme gibi birçok öğrenme alanının temelinde yer alır.

  Umut Rotası, çocuğu bir anda karmaşık sınıflandırma görevleriyle karşılaştırmaz. Eğitim özdeş gerçek nesnelerle başlar; resim–nesne ilişkileri, farklı görünse de aynı kategoriye ait örnekler, kullanım amaçları, boyutlar, duygular ve günlük yaşam bağlantılarına doğru küçük adımlarla ilerler.

  

  3Kademeli seviye

  7Her seviyede örnek

  21Uygulamalı video

  SEVİYE 1

  Özdeş nesne, resim ve renkler

  Çalışma aynı oyuncakları, özdeş resimleri ve aynı renkli kartları eşleştirmeyle başlar. Ardından gerçek nesneyi resmiyle bulma gibi 2D–3D eşleştirmelere geçilir. Az sayıda seçenek, açık bir çalışma alanı ve kısa yönergelerle başarı olasılığı yüksek tutulur.

  SEVİYE 2

  Kategori, boyut ve kullanım ilişkileri

  Çocuk farklı görünümde olsalar da aynı kategoriye ait nesneleri, büyük–küçük örnekleri ve fincan–çaydanlık gibi kullanım ilişkilerini ayırt etmeye başlar. “Top hangisi?” gibi sözel yönergelerle alıcı dil ve nesne tanıma becerileri eşleştirme akışına eklenir.

  SEVİYE 3

  Günlük yaşam, duygu ve mantıksal bağlar

  Eşleştirme; kalem–defter, diş fırçası–diş macunu gibi işlevsel çiftlere, duyguları yüz ifadeleriyle ilişkilendirmeye ve şemsiye–yağmur gibi mantıksal bağlantılara taşınır. Amaç ezberlenmiş kartları değil, öğrenilen ilişkiyi yeni nesne ve ortamlarda kullanmaktır.

  AI

  Çocuk zorlandığında görev sadeleştirilir, öğrenme hedefi korunur

  Aile “Yapamadı” seçeneğini işaretlediğinde yapay zekâ; seçenek sayısını azaltma, nesneleri birbirinden daha belirgin hâle getirme, özdeş bir örneğe geri dönme, kısa bir model sunma, sözel yönergeyi sadeleştirme veya çocuğun sevdiği nesnelerle yeni bir deneme hazırlama gibi o örneğe uygun alternatifler önerir.

  Yapay zekâ önerileri eğitsel destek niteliğindedir; çocuğun bireysel öğrenme gereksinimlerini değerlendiren uzmanın programının yerine geçmez.

  EVDE UYGULAMA

  Önce kolay ve açık bir eşleşme kurun; başarı arttıkça yalnızca bir özelliği zorlaştırın

  • Her video; kullanılacak materyali, masa düzenini, verilecek kısa yönergeyi ve doğru tepkinin nasıl destekleneceğini somut bir aile örneğiyle gösterir.
  • Başlangıçta iki belirgin seçenek kullanılır; çocuk bağımsız eşleştirdikçe seçenek sayısı ve birbirine benzeyen uyaranlar kademeli olarak artırılır.
  • Yanlış yanıtta azarlamak veya aynı soruyu art arda sormak yerine görev sadeleştirilir, gerekirse doğru örnek kısa biçimde modellenir ve yeni bir deneme sunulur.
  • Aynı beceri oyuncak, mutfak eşyası, giysi, resim ve günlük rutinlerle çalışılarak kart masasının dışına genellenir.
• 04 Taklit 3 seviye, her seviyede 7 örnek video ve yapay zekâ destekli alternatif öneriler İncele
  ×

  TAKLİT MODÜLÜ

  Birlikte yaparak öğrenme: hareketten sese, oyundan günlük yaşama

  Taklit; çocuğun başka bir kişinin hareketini, nesne kullanımını, sesini veya yüz ifadesini gözlemleyip benzer biçimde tekrar etmesidir. Yeni oyunları ve günlük becerileri öğrenme, karşılıklı etkileşime katılma, jestleri kullanma ve sosyal öğrenme açısından önemli bir yapı taşıdır.

  Taklit tek bir beceri değildir; çocuk nesneyle yapılan bir hareketi kolayca tekrar ederken yüz ifadesi, ses veya çok adımlı hareketlerde daha fazla desteğe ihtiyaç duyabilir. Umut Rotası bu farklılığı gözeterek eğitimi basit ve görünür hareketlerden seçici, birleşik ve sembolik taklit örneklerine doğru kademeli biçimde ilerletir.

  

  3Kademeli seviye

  7Her seviyede örnek

  21Uygulamalı video

  SEVİYE 1

  Basit hareket ve nesne taklidi

  Davula vurma, el sallama, arabayı sürme, topu sepete koyma, kitabın sayfasını çevirme ve oyuncak hayvanı besleme gibi tek ve görünür hareketlerle başlanır. Yetişkin kısa bir model sunar; çocuk hareketi denediğinde sonuç hemen eğlenceli oyun ve olumlu geri bildirimle desteklenir.

  SEVİYE 2

  Renk, boyut ve şekle göre seçici taklit

  Çocuk yalnızca hareketi değil, hareketin hangi nesneyle yapıldığını da izler. Kırmızı arabayı kaldırma, küçük nesneyi seçme veya belirli renk ve biçimdeki bloğu kullanma gibi örneklerle dikkatini birden fazla özelliğe yöneltmesi ve doğru modeli bağımsız seçmesi desteklenir.

  SEVİYE 3

  Mimik, ses, sosyal ve sembolik taklit

  Mutlu, üzgün ve şaşkın yüz ifadeleri; hayvan sesleri; hareket ve sesi aynı anda kullanma; vedalaşma, telefonla konuşma ve uyuyormuş gibi yapma gibi sosyal ve sembolik örnekler çalışılır. Hedef, ezberlenmiş hareketi tekrarlamaktan öte taklidi oyun ve iletişim içinde işlevsel kullanmaktır.

  AI

  Hareket zor geldiğinde hedef küçültülür ve model çocuğa uygun hâle getirilir

  Aile “Yapamadı” seçeneğini işaretlediğinde yapay zekâ; hareketi tek adıma bölme, modeli yavaşlatma, yüz yüze yerine yan yana oturma, sevilen bir nesne kullanma, daha kolay bir beden hareketine dönme veya önce çocuğun yaptığı hareketi yetişkinin taklit etmesi gibi doğal alternatifler önerir.

  Yapay zekâ önerileri eğitsel destek niteliğindedir; motor, duyusal veya gelişimsel gereksinimleri değerlendiren uzman desteğinin yerine geçmez.

  EVDE UYGULAMA

  Kısa bir model gösterin, bekleyin ve çocuğun her yaklaşımını oyunun parçası hâline getirin

  • Her video; hazırlanacak materyali, yetişkinin göstereceği modeli, bekleme süresini ve başarılı denemenin nasıl destekleneceğini gerçek bir aile örneğiyle anlatır.
  • Başlangıçta tek, belirgin ve çocuğun fiziksel olarak yapabileceği bir hareket seçilir; uzun hareket dizileri küçük parçalara ayrılır.
  • Çocuğun eli zorla hareket ettirilmez. Tam kopya oluşmasa bile harekete yaklaşan bağımsız denemeler fark edilir ve olumlu karşılık verilir.
  • Taklit becerisi kişi, oda ve oyuncak değiştirilerek; şarkı, günlük rutin ve karşılıklı oyunlara taşınarak genellenir.
• 05 Ortak Dikkat 3 seviye, her seviyede 7 örnek video ve yapay zekâ destekli alternatif öneriler İncele
  ×

  ORTAK DİKKAT MODÜLÜ

  “Bak, orada!” anını birlikte paylaşmak, iletişime açılan güçlü bir kapıdır

  Ortak dikkat; çocuğun bir kişiyle aynı nesneye, olaya veya oyuna odaklandığını bakış, jest, işaret, ses ya da sözcüklerle paylaşmasıdır. Yalnızca bir nesneye bakmak değil; dikkatini kişi ile nesne arasında koordine etmek, başkasının gösterdiği ilgi odağını takip etmek veya ilginç bulduğu şeyi karşısındaki kişiye göstermek anlamına gelir.

  Bu beceri karşılıklı iletişim, sözcük öğrenme, oyun ve sosyal katılım açısından önemlidir. Umut Rotası’nın amacı uzun süreli göz teması istemek değildir; çocuğun rahatlığını koruyarak ses, jest ve bakış yönü gibi doğal ipuçlarını fark etmesini, ilgiyi paylaşmasını ve zamanla bu paylaşımı kendisinin başlatmasını desteklemektir.

  

  3Kademeli seviye

  7Her seviyede örnek

  21Uygulamalı video

  SEVİYE 1

  İlgi odağını fark etme ve takip etme

  Çıngırak, ışıklı oyuncak, baloncuk, balon, kukla ve resimli kitap gibi dikkat çekici materyaller kullanılır. Çocuğun nesneye yönelmesi, yetişkinin işaret ettiği yere bakması ve ilgisini kişiyle kısa bir bakış, jest veya ses yoluyla paylaşması desteklenir.

  SEVİYE 2

  Dikkati kişi ve nesneler arasında geçirme

  Ortak dikkat daha uzak nesnelere ve birden fazla seçeneğe taşınır. Sesli yönlendirmeyi izleme, saklanan nesneyi bulma, gösterilen nesneyi seçme ve adlandırma, sırayla işaret etme ve aile bireylerini tanıma gibi örneklerle dikkat geçişleri çeşitlendirilir.

  SEVİYE 3

  İşbirliği, tercih ve doğal yaşama genelleme

  Çocuk ortak ilgi içinde oyuncak seçer, nesneyi verir, yönergeyi uygular ve tercihlerini işaret, bakış veya sözcükle ifade eder. Baloncuk oyunu, yiyecek seçimi ve park etkinliği gibi doğal durumlarda ortak dikkati iletişim başlatmak ve sürdürmek için kullanması desteklenir.

  AI

  Çocuk ipucunu takip etmediğinde dikkat çekme yolu onun ilgisine göre değiştirilir

  Aile “Yapamadı” seçeneğini işaretlediğinde yapay zekâ; nesneyi yaklaştırma, ortamı sadeleştirme, çocuğun sevdiği bir materyali kullanma, işaretle birlikte kısa bir ses ipucu sunma, daha uzun bekleme süresi verme veya hedefi yalnızca nesneye yönelmeye küçültme gibi çalışılan örneğe özel alternatifler önerir.

  Yapay zekâ önerileri eğitsel destek niteliğindedir; bireysel sosyal iletişim değerlendirmesinin veya uzman tarafından hazırlanan eğitim programının yerine geçmez.

  EVDE UYGULAMA

  Çocuğun ilgisini izleyin, aynı ana katılın ve paylaşması için zaman bırakın

  • Her video; kullanılacak materyali, yetişkinin konumunu, verilecek ipucunu ve çocuğun yönelmesinin nasıl doğal biçimde destekleneceğini aile örneğiyle gösterir.
  • Önce çocuğun sevdiği bir nesne veya hareket seçilir; yetişkin nesneyi kontrol etmek yerine çocuğun ilgisine katılır ve paylaşılabilir bir oyun kurar.
  • İşaret veya sözel ipucundan sonra beklenir. Bakış, baş yöneltme, gülümseme, ses çıkarma ya da nesneyi gösterme gibi farklı paylaşım biçimleri kabul edilir.
  • Beceri yerleştikçe mesafe, kişi ve ortam değiştirilir; amaç kart masasındaki tepkiyi günlük oyun, kitap, yemek ve dış ortam etkileşimlerine taşımaktır.
• 06 Nesneye İşaret Etme 3 seviye, her seviyede 7 örnek video ve yapay zekâ destekli alternatif öneriler İncele
  ×

  NESNEYE İŞARET ETME MODÜLÜ

  İstediğini belirtmekten, ilginç bulduğu şeyi sizinle paylaşmaya

  İşaret etme yalnızca “onu istiyorum” demenin bir yolu değildir. Çocuk bir yiyeceği seçmek için işaret edebilir; aynı zamanda gökyüzündeki uçağı, penceredeki kuşu veya yeni gördüğü bir oyuncağı “bak, bunu sen de gör” anlamında gösterebilir. İlk kullanım istek ve seçim bildirmeyi, ikincisi ise ilgiyi başka biriyle paylaşmayı destekler.

  Umut Rotası bu iletişim becerisini tek ve yakın bir nesneden başlatır; seçenek sayısını, mesafeyi ve kavramsal yükü kademeli olarak artırır. Hedef yalnızca kusursuz bir işaret parmağı hareketi değildir. Çocuğun bakış yönü, açık eli, yaklaşması, ses çıkarması, sözcüğü veya kullandığı alternatif iletişim sistemi de anlamlı bir iletişim girişimi olarak kabul edilir.

  

  3Kademeli seviye

  7Her seviyede örnek

  21Uygulamalı video

  SEVİYE 1

  Tek nesne, istek bildirme ve seçim yapma

  Önce tek ve ilgi çekici bir nesneye işaret etme çalışılır. Ardından sevilen atıştırmalık ve oyuncaklarla yakın–uzak işaret etme; iki, üç ve dört seçenek arasından tercih bildirme örneklerine geçilir. Çocuğun işaret etmenin sonucunu doğal biçimde görmesi sağlanır.

  SEVİYE 2

  Nesneyi tanıma, yönergeyi izleme ve mesafeyi artırma

  Üç oyuncak arasından isteneni seçme, vücut bölümlerini, günlük nesneleri ve aile üyelerini gösterme çalışılır. Hedefler giderek uzaklaştırılır; çocuk hem sözel ipucunu anlamayı hem de doğru kişi veya nesneye yönelerek iletişim kurmayı deneyimler.

  SEVİYE 3

  Renk, ses, işlev ve eylem zinciri

  Çoklu nesne ortamında kişi, renk, hayvan sesi ve nesne işlevi gibi daha karmaşık özellikler ayırt edilir. Son örneklerde çocuk doğru nesneyi işaret eder ve ardından onunla ilişkili eylemi gerçekleştirir; beceri farklı mesafelere ve günlük yaşama taşınır.

  AI

  “Yapamadı” seçildiğinde hedef küçültülür, iletişim yolu çocuğa göre yeniden düzenlenir

  Yapay zekâ; seçenek sayısını azaltma, nesneyi yaklaştırma, görsel alanı sadeleştirme, çocuğun sevdiği bir materyalle başlama, daha uzun bekleme, yetişkinin kısa bir model sunması veya işaret parmağı yerine bakış, açık el ve alternatif iletişim kullanımını kabul etme gibi o örneğe uygun farklı uygulama yolları önerir.

  Öneriler eğitsel destek niteliğindedir. Yapay zekâ çocuğu tanılayan bir uzman değildir ve bireysel değerlendirme ya da uzman tarafından hazırlanan eğitim programının yerine geçmez.

  EVDE UYGULAMA

  İletişim fırsatı oluşturun; modeli kısa tutun, bekleyin ve her anlamlı girişime karşılık verin

  • Her video; hazırlanacak nesneleri, seçeneklerin yerleşimini, verilecek kısa yönergeyi ve başarılı bir denemeye nasıl karşılık verileceğini gerçek yaşam örneğiyle gösterir.
  • Sevilen nesne görünür bir yerde tutulabilir; ancak çocuk gereksiz yere bekletilmez veya hayal kırıklığına uğratılmaz. Bakış, uzanma, açık el, ses ya da sözcük gibi iletişim girişimlerine hemen anlamlı karşılık verilir.
  • İstek bildirme kadar ilgi paylaşma da çalışılır: yetişkin ilginç bir olayı “Bak, uçak!” diyerek gösterebilir; ardından çocuğun kendiliğinden fark ettiği şeyleri işaret etmesi veya başka bir yolla paylaşması için zaman bırakır.
  • Çocuğun eli zorla işaret pozisyonuna getirilmez. Motor veya duyusal farklılıklar varsa erişilebilir jestler, resimler ya da alternatif ve destekleyici iletişim araçları kabul edilir.
• 07 Sesli Komutlara Tepki 3 seviye, her seviyede 7 örnek video ve yapay zekâ destekli alternatif öneriler İncele
  ×

  SESLİ KOMUTLARA TEPKİ MODÜLÜ

  Duyduğu yönergeyi anlamak, akılda tutmak ve günlük yaşamda kullanmak

  Bir yönergeyi takip etmek yalnızca söyleneni yapmak değildir. Çocuğun konuşma sesini fark etmesi, önemli sözcükleri ayırt etmesi, nesne ve eylemle eşleştirmesi, gerekiyorsa sırasını hatırlaması ve uygun motor yanıtı planlaması gerekir. Bu nedenle “topu al” ile başlayan çalışma zamanla “kırmızı topu al ve mavi kutuya koy” gibi renk, nesne, konum ve sıra bilgisi taşıyan yönergelere ilerler.

  Umut Rotası çocuğun körü körüne itaat etmesini hedeflemez. Amaç; güvenli ve anlamlı günlük yönergeleri anlayabilmesini, farklı kişiler ve ortamlarda kullanabilmesini, anlamadığında yardım veya tekrar isteyebilmesini desteklemektir. Göz teması bir ön koşul değildir; çocuğun bakış yönü farklı olsa da yönergeyi anlayıp bağımsız yanıt vermesi kabul edilir.

  

  3Kademeli seviye

  7Her seviyede örnek

  21Uygulamalı video

  SEVİYE 1

  Tek adımlı, somut ve işlevsel yönergeler

  “Bana bak”, “alkış yap”, “ayağa kalk”, “topu al”, “bana ver” ve “el salla” gibi kısa eylemlerle başlanır. Son örnekte “çöpü çöp kutusuna at” gibi işlevsel bir günlük yaşam yönergesi kullanılarak becerinin doğal rutine taşınması desteklenir.

  SEVİYE 2

  Renk, boyut, konum ve yön bilgisini ayırt etme

  Çocuk “kırmızı bloğu ver”, “büyük topu ver”, “arabayı kutuya koy” gibi birden fazla özelliği içeren yönergeleri dener. Ayağa kalkıp alkışlama, sağa–sola dönme ve saklanan kalemi bulma örnekleriyle işitsel ayırt etme, görsel arama ve iki eylemi sıralama çeşitlendirilir.

  SEVİYE 3

  İki–üç adımlı yönergeler ve günlük rutinler

  Renkli topu doğru kutuya koyma, iki nesneyi birlikte getirme, havluyu sepete koyup el yıkama ve giriş rutinini tamamlama gibi zincirler çalışılır. Nesne, eylem ve sırayı akılda tutma; beceriyi oyun ve ev yaşamında bağımsız kullanma hedeflenir.

  AI

  Yönerge anlaşılmadığında “daha çok tekrar” yerine uygun destek türü seçilir

  Aile “Yapamadı” seçeneğini işaretlediğinde yapay zekâ; cümleyi kısaltma, tek adıma dönme, nesne sayısını azaltma, ortam gürültüsünü düşürme, görsel veya jest desteği ekleme, çocuğa işlemleme süresi verme, önce model gösterip ipucunu kademeli azaltma ya da çalışmayı daha tanıdık bir rutine taşıma gibi örneğe özel alternatifler önerir.

  Yapay zekâ önerileri eğitsel destek niteliğindedir. İşitme, dil anlama, motor planlama veya duyusal ihtiyaçları değerlendiren bir uzmanın yerini tutmaz.

  EVDE UYGULAMA

  Önce bağlantı kurun; tek, açık bir yönerge verin ve çocuğun işlemlemesi için bekleyin

  • Her video; kullanılacak nesneleri, yetişkinin söyleyeceği kısa ifadeyi, bekleme süresini ve gerektiğinde verilecek en az yardımı gerçek bir aile örneğiyle gösterir.
  • Aynı yönerge art arda hızla tekrarlanmaz. Çocuğa yeterli işlemleme süresi verilir; gerekirse cümle sadeleştirilir ve görsel ipucu eklenir.
  • Başarı yalnızca masa başında aranmaz. “Kaşığı masaya koy”, “montunu getir” veya “kitabı rafa bırak” gibi anlamlı hedefler oyun, yemek ve hazırlık rutinlerine yerleştirilir.
  • Çocuğun “anlamadım”, “tekrar et”, “yardım” veya “mola” anlamına gelen sözcük, jest ya da iletişim aracını kullanması da değerli ve bağımsız bir iletişim davranışı olarak desteklenir.
• 08 Sosyal Oyunlar 3 seviye, her seviyede 7 örnek video ve yapay zekâ destekli alternatif öneriler İncele
  ×

  SOSYAL OYUNLAR MODÜLÜ

  Yan yana oynamaktan, karşılıklı neşeye ve birlikte kurulan hayali dünyalara

  Sosyal oyun; yalnızca aynı oyuncakla oynamak değil, birbirinin hareketini fark etmek, sırasını beklemek, oyunu sürdürmek için karşısındakine sinyal vermek, ortak bir hedef oluşturmak ve eğlenceyi paylaşmaktır. Çocuk bu paylaşımı bakışla, gülümsemeyle, sesle, hareketle, jestle, sözcükle veya kullandığı alternatif iletişim sistemiyle gösterebilir.

  Umut Rotası önce kısa, tekrarlı ve sonucu tahmin edilebilir oyunlarla sosyal beklenti oluşturur. Daha sonra sıra alma, işbirliği ve grup katılımına; son aşamada doktorculuk, mutfak, kukla, ortak inşa, piknik, saklambaç ve hazine avı gibi sembolik ve kurallı oyunlara ilerler. Amaç “doğru şekilde oynatmak” değil, çocuğun ilgisini izleyerek oyuna kendi iletişim biçimiyle katılmasını desteklemektir.

  

  3Kademeli seviye

  7Her seviyede örnek

  21Uygulamalı video

  SEVİYE 1

  Karşılıklı neşe, beklenti ve basit sıra alma

  Ce-ee, şarkılı hareket, balon üfleme, “bir-iki-üç-hoppa”, ritmik sallanma, baloncuk patlatma ve basket oyunlarıyla başlanır. Kısa ve tekrarlanabilir oyun döngüleri çocuğun bir sonraki adımı beklemesini, oyunun devamını istemesini ve yetişkinle keyfi paylaşmasını kolaylaştırır.

  SEVİYE 2

  Sıra alma, işbirliği ve küçük gruba katılma

  Birlikte yapboz tamamlama, müzik–alkış, karşılıklı top atma, renkli blok dizme ve dans taklidi kullanılır. Oyun daha sonra ailece top atma ve üç kişilik alkış döngüsüne genişler; çocuk başka birinin sırasını fark etmeyi ve ortak hedefte rol almayı dener.

  SEVİYE 3

  Sembolik oyun, rol paylaşımı ve ortak problem çözme

  Doktor, mutfak ve kukla oyunlarıyla nesnelere yeni anlamlar verme ve karşılıklı bir senaryo kurma desteklenir. Birlikte şehir inşa etme, hayali piknik, gelişmiş saklambaç ve hazine avıyla planlama, rol paylaşımı, yönerge izleme ve oyunu birlikte sürdürme becerileri çeşitlendirilir.

  AI

  Çocuk oyuna katılmadığında oyun onun ilgisine, duyusal rahatlığına ve iletişim biçimine göre yeniden kurulur

  “Yapamadı” seçildiğinde yapay zekâ; oyunu tek bir kısa döngüye indirme, çocuğun sevdiği nesne veya hareketle başlama, yetişkinin taklit eden kişi olması, bekleme süresini uzatma, grup sayısını azaltma, hareketi daha yavaş ve öngörülebilir sunma ya da konuşma yerine görsel ve jest desteği kullanma gibi çalışılan oyuna özel alternatifler önerir.

  Yapay zekâ önerileri eğitsel destek niteliğindedir; çocuğun oyun, iletişim ve duyusal ihtiyaçlarını değerlendiren uzmanın yerine geçmez.

  EVDE UYGULAMA

  Önce çocuğun oyununa katılın; sonra küçük bir karşılıklılık fırsatı oluşturun

  • Her video; oyunun nasıl hazırlanacağını, yetişkinin ne zaman katılacağını, nasıl bekleyeceğini ve çocuğun oyunu sürdürme girişimine nasıl karşılık vereceğini aile örneğiyle gösterir.
  • Çocuğun ilgi duyduğu hareket veya nesne gözlemlenir; yetişkin oyunu kontrol etmek yerine önce onu taklit eder, ardından küçük ve eğlenceli bir değişiklik ekler.
  • Gıdıklama, sallama ve yakın fiziksel temas içeren oyunlarda çocuğun isteği ve rahatlığı izlenir. Geri çekilme, “hayır”, bedensel gerilim veya dur işareti görüldüğünde oyun hemen durdurulur.
  • Katılım yalnızca konuşma veya göz temasıyla ölçülmez. Topu geri yuvarlama, yaklaşma, gülümseme, ses çıkarma, hareketi tekrarlama veya iletişim aracından seçim yapma da oyuna anlamlı katılımdır.
• 09 Öz Bakım Becerileri 3 seviye, her seviyede 7 örnek video ve yapay zekâ destekli alternatif öneriler İncele
  ×

  ÖZ BAKIM BECERİLERİ MODÜLÜ

  Her küçük adım, günlük yaşamda daha fazla katılım ve bağımsızlık

  Öz bakım; el ve diş temizliğinden giyinme, yemek yeme ve tuvalet rutinine kadar çocuğun kendi bedenine ve günlük yaşamına aktif biçimde katılmasını sağlayan beceriler bütünüdür. Tek bir davranış gibi görünse de her rutin; nesneyi tanıma, adımları sıraya koyma, iki eli birlikte kullanma, duyusal uyaranları tolere etme ve gerektiğinde yardım isteme gibi birçok bileşen içerir.

  Umut Rotası beceriyi çocuğun yerine tamamlamak yerine küçük, öğrenilebilir basamaklara ayırır. Başlangıçta yetişkinle birlikte yapılan tek adım; model, görsel sıra ve yalnızca gereken kadar yardımla ilerler. Hedef “yaşına göre mutlaka tek başına yapmalı” baskısı değil; çocuğun güvenli, onurlu ve erişilebilir bir biçimde yapabildiği bölümü giderek artırmaktır.

  

  3Kademeli seviye

  7Her seviyede örnek

  21Uygulamalı video

  SEVİYE 1

  Rutini tanıma ve ilk bağımsız adımlar

  El yıkama, peçeteyle ağız silme, ayakkabı giyme, kaşık kullanma, tuvalete hazırlık, saç tarama ve diş fırçasını tanıma çalışılır. Yetişkin kısa bir model gösterir; çocuk rutinin bir bölümüne katılır ve tamamladığı her küçük adım fark edilir.

  SEVİYE 2

  Görsel sıra, geri zincirleme ve kısmi yardım

  El yıkama ve diş fırçalama basamaklara ayrılır; yetişkin son adımı çocuğa bırakarak yardımı kademeli azaltır. Çorap, ayakkabı, iç giyim, kaşıkla yemek ve görsel destekli tuvalet rutini üzerinden çocuğun yapabildiği bölümü genişletmesi desteklenir.

  SEVİYE 3

  Bağımsız tamamlama ve farklı ortamlara taşıma

  El ve diş bakımı, pantolon–tişört giyme, çatal kullanma, mendille temizlik, bağcık–fermuar ve tuvalet ihtiyacını bildirme ele alınır. İpuçları azaltılır; becerinin farklı kıyafet, banyo, yemek düzeni ve bakımverenlerle güvenli biçimde kullanılabilmesi hedeflenir.

  AI

  Rutin zor geldiğinde hedef küçültülür; çevre, araç ve yardım düzeyi çocuğa göre uyarlanır

  “Yapamadı” seçildiğinde yapay zekâ; rutini daha küçük basamaklara bölme, yalnızca son adımı yaptırma, resimli sıra kullanma, musluk veya kıyafet seçimini kolaylaştırma, kaymaz tabure ve kalın saplı araç kullanma, su sıcaklığı–koku–doku gibi duyusal yükü azaltma, daha uzun süre verme veya önce oyuncak üzerinde prova yapma gibi örneğe özel seçenekler önerir.

  Yapay zekâ önerileri eğitsel destek niteliğindedir. Beslenme, yutma, ağız sağlığı, kabızlık, ağrı, motor veya duyusal sorunlarda ilgili sağlık uzmanının değerlendirmesi gerekir.

  EVDE UYGULAMA

  Rutini doğal zamanında çalışın, yalnızca gereken kadar yardım edin ve çocuğun mahremiyetini koruyun

  • Her video; rutinin hazırlanmasını, adımların sırasını, yetişkin yardımının nerede başlayıp nasıl azaltılacağını ve becerinin günlük yaşam içinde nasıl tekrarlanacağını gösterir.
  • Çocuğa seçim ve öngörü sağlanır: “Önce diş, sonra pijama” gibi kısa sıra, resimli adım kartı ve aynı yerde duran malzemeler belirsizliği azaltabilir.
  • Tuvalet ve giyinme çalışmalarında beden mahremiyeti korunur; fotoğraf veya video kaydı yapılmaz, gereksiz kişi bulunmaz ve çocuğun “dur”, “yardım” ya da “mola” sinyalleri dikkate alınır.
  • Bıçak, sıcak su, kaygan zemin ve küçük parçalar yalnızca gelişimsel hazır oluşa uygun güvenlik önlemleri ve yetişkin gözetimiyle kullanılır. Çocuk aç bırakılmaz, sıvı almaya zorlanmaz ve kazalar nedeniyle utandırılmaz.
• 10 Tekrarlayıcı Davranışlar 22 davranış rehberi, 22 açıklayıcı video ve yapay zekâ destekli bireysel öneriler İncele
  ×

  TEKRARLAYICI DAVRANIŞLAR MODÜLÜ

  Davranışı susturmak yerine ne anlattığını, ne sağladığını ve ne zaman desteğe ihtiyaç duyduğunu anlamak

  El çırpma, sallanma, dönme, ses tekrarları, nesneleri sıraya dizme veya yoğun ilgi alanları çocuğun heyecanını göstermesine, duyusal olarak düzenlenmesine, öngörü oluşturmasına ya da iletişim kurmasına yardımcı olabilir. Güvenli olan ve çocuğun katılımını belirgin biçimde engellemeyen bu davranışların yalnızca “farklı göründüğü” için durdurulması hedeflenmez.

  Umut Rotası her örneği aynı kategoriye koymaz. Önce davranışın öncesi, gerçekleştiği ortam, süresi, çocuğa sağladığı olası yarar ve sonrasında ne olduğu gözlemlenir. Eşya yalama, tehlikeli fırlatma, baş vurma, kendine zarar verme veya başkasına vurma gibi güvenlik riski taşıyan durumlar ise zararsız öz düzenleme hareketlerinden ayrılır; tıbbi nedenler ve profesyonel destek gereksinimi öncelikle değerlendirilir.

  

  22Ayrı davranış rehberi

  22Açıklayıcı video

  AIHer rehberde bireysel destek

  ÖZ DÜZENLEME VE HAREKET

  El çırpma, sallanma, zıplama, dönme ve parmak ucunda yürüme

  Davranışın sevinç, kaygı, hareket ihtiyacı, ritim veya duyusal düzenleme ile ilişkisi gözlenir. Güvenliyse alan ve zaman tanınır; yalnızca yorgunluk, düşme riski, ağrı veya günlük katılımı belirgin biçimde etkilediğinde çevresel uyarlama ve uzman görüşü düşünülür.

  DİL, İLGİ VE ÖRÜNTÜ

  Ekolali, aynı soruyu sorma, sıra dizme, döndürme ve yoğun ilgi

  Sözcük ve replik tekrarlarının iletişim, işlemleme veya belirsizliği azaltma işlevi olabileceği; nesne örüntüleri ve yoğun ilgi alanlarının da öğrenmeye açılan bir kapı sunabileceği anlatılır. Amaç ilgiyi yasaklamak değil, çocuğun anlamını çözmek ve gerekirse esnek geçişleri desteklemektir.

  SAĞLIK VE GÜVENLİK

  Yalama–çiğneme, fırlatma, deri yolma, vurma ve kendine zarar verme

  Önce boğulma, zehirlenme, yaralanma ve çevre güvenliği ele alınır. Ağrı, diş–kulak sorunu, kabızlık, uyku, nörolojik veya başka tıbbi nedenler dışlanmadan davranış yalnızca “otizme bağlı” kabul edilmez. İşlevsel iletişim ve güvenli alternatifler uzmanla birlikte planlanır.

  AI

  Yapay zekâ davranışa etiket koymaz; gözlemi yapılandırmaya ve düşük riskli uyarlamaları düşünmeye yardımcı olur

  Seçilen rehbere göre; davranış günlüğü tutma, ortamın ses–ışık–bekleme yükünü azaltma, geçişi önceden haber verme, güvenli hareket veya çiğneme alternatifi sunma, “yardım”, “mola”, “istemiyorum” gibi işlevsel iletişim seçeneklerini görünür kılma ve çocuğun yoğun ilgisini öğrenmeye katma gibi öneriler sunulur.

  Yapay zekâ davranışın işlevini teşhis edemez. Kendine zarar, başkasına zarar, zehirlenme, boğulma veya ciddi yaralanma riski varsa uygulama önerisi beklenmez; ortam güvenli hâle getirilir ve acil/profesyonel yardım alınır.

  EVDE UYGULAMA

  Önce güvenliği sağlayın; sonra “öncesinde ne oldu, davranış ne sağladı?” sorularını sakin biçimde gözlemleyin

  • Her rehber; davranışın olası işlevlerini, hangi ayrıntıların kaydedileceğini, güvenli çevre düzenlemelerini ve hangi durumda uzman değerlendirmesine başvurulacağını ayrı ayrı anlatır.
  • Zararsız el çırpma, sallanma, ses çıkarma veya sıra dizme utanılacak bir davranış gibi gösterilmez; eller tutulmaz, ceza verilmez ve çocuğun yalnızca daha “normal” görünmesi için bastırılmaz.
  • Davranış aniden başladıysa veya belirgin arttıysa ağrı, hastalık, uyku, açlık, kabızlık, ilaç değişimi ve çevresel stres olasılıkları çocuk doktoruyla değerlendirilir.
  • Kendine ya da başkasına zarar riski bulunan durumda fiziksel ceza, bağlama veya eğitimsiz kısıtlama kullanılmaz. Tehlikeli nesneler uzaklaştırılır, güvenli mesafe oluşturulur ve eğitimli sağlık/davranış uzmanından kişiye özel plan alınır.
• 11 Duyusal Hassasiyetler 5 duyusal alan rehberi, 5 açıklayıcı video ve yapay zekâ destekli uyarlamalar İncele
  ×

  DUYUSAL HASSASİYETLER MODÜLÜ

  Dünyayı daha yoğun, daha hafif ya da farklı algılayan çocuğun deneyimini anlamak

  Bir ses dayanılmaz ölçüde yüksek, sıradan bir etiket acı verici, parlak ışık yorucu veya bazı kokular bunaltıcı gelebilir. Başka bir çocuk ise hareket, basınç, koku ya da görsel tekrar arayabilir. Duyusal tepki gün içinde yorgunluk, açlık, ağrı, belirsizlik ve ortamın yoğunluğuna göre değişebilir; bu nedenle tek bir davranış çocuğun bütün duyusal profilini açıklamaz.

  Umut Rotası’nın hedefi çocuğu her uyaranı “tolere etmeye” zorlamak değildir. Çocuğun hangi koşulda rahatladığını görünür kılmak; seçme, mola isteme ve “dur” deme yollarını güçlendirmek; ışık, ses, doku, hareket ve günlük rutinleri erişilebilir hâle getirmektir. Güvenli öz düzenleme biçimleri korunur, katılımı zorlaştıran durumlar ise küçük ve geri döndürülebilir uyarlamalarla ele alınır.

  

  5Duyusal alan rehberi

  5Açıklayıcı video

  AIBireysel uyarlama desteği

  SES VE GÖRSEL ÇEVRE

  Beklenmedik sesler, parlak ışık, hızlı hareket ve görsel kalabalık

  Elektrikli süpürge, blender veya zil gibi sesler; floresan ışık, yoğun desenler ve kalabalık alanlar ayrı ayrı değerlendirilir. Önceden haber verme, çocuğa açma–kapama kontrolü sunma, sakin alan, uygun kulak koruyucu, ışığı azaltma ve görsel sadeleştirme seçenekleri gösterilir.

  TAT, KOKU VE DOKUNMA

  Yemek seçiciliği, güçlü kokular, kıyafet ve bakım rutinleri

  Yeni yiyeceği yalnızca görme, masada bulundurma, koklama veya dokunma da bir basamak olabilir; tatma zorunluluğu yoktur. Etiket, dikiş, saç kesimi, kum ve benzeri dokunsal deneyimlerde beden özerkliği, “dur” sinyali, güvenli alternatif ve çocuğun hızında ilerleme korunur.

  DENGE VE BEDENSEL FARKINDALIK

  Hareket arama, hareketten kaçınma ve bedenin konumunu hissetme

  Sallanma, dönme, zıplama isteği veya merdiven–salıncak gibi hareketlerden kaçınma gözlenir. Kısa süre, sabit yetişkin desteği, seçim ve güvenli ekipmanla düşük yoğunluktan başlanır; baş dönmesi, ağrı, bulantı veya korkuda etkinlik hemen durdurulur.

  AI

  Yapay zekâ “duyusal diyet” yazmaz; gözlemi düzenleyip düşük riskli çevresel seçenekler sunar

  Seçilen alana göre yapay zekâ; tetikleyici–yoğunluk–toparlanma süresini kaydetme, etkinliği önceden haber verme, iki seçenek sunma, sakin alan belirleme, ışık ve ses yükünü azaltma, bakım rutinini küçük basamaklara ayırma, mola kartı veya işlevsel iletişim kullanma gibi uygulanabilir öneriler oluşturur.

  Öneriler tanı, ergoterapi değerlendirmesi, beslenme planı veya tıbbi tedavi değildir. Çocuğu rahatsızlığa zorla maruz bırakmak, hareketini kısıtlamak ya da uzman önerisi olmadan ağırlıklı ekipman kullanmak önerilmez.

  EVDE UYGULAMA

  Önce çocuğun sinyalini dinleyin; çevreyi erişilebilir kılın ve her denemeyi durdurulabilir tutun

  • Her rehber; ses, görsel uyaran, tat–koku, dokunma veya hareket alanında neyin gözleneceğini, hangi küçük uyarlamaların denenebileceğini ve toparlanma süresinin nasıl kaydedileceğini anlatır.
  • Çocuğun “dur”, “istemiyorum”, “mola” veya bedensel geri çekilme sinyali kabul edilir. Zorla dokunma, zorla tatma, elleri tutma ya da rahatsız edici uyaranı “alışsın” diye sürdürme kullanılmaz.
  • Seçici beslenmede güvenli kabul edilen yiyecekler kesilmez ve çocuk aç bırakılmaz. Kilo–büyüme sorunu, yutma güçlüğü, sık öğürme, boğulma riski veya çok sınırlı beslenme varsa çocuk doktoru ve beslenme/yutma ekibine başvurulur.
  • Duyusal tepki aniden başladıysa veya belirgin arttıysa kulak–diş ağrısı, migren, görme–işitme, mide–bağırsak sorunu ve başka tıbbi nedenler değerlendirilir. Hareket etkinlikleri yetişkin gözetiminde yapılır; ağrı, baş dönmesi veya bulantıda hemen bırakılır.